Birtaş Kablo Haberleşme ve Güvenlik Kabloları: Sistem Seçim Rehberi

Haberleşme ve güvenlik kablosu seçimi, yalnız damar sayısını ve dış çapı belirlemek değildir. Taşınacak sinyalin türü, hat uzunluğu, çift veya yıldız dörtlü yapısı, ekran ihtiyacı, iç ya da dış ortam, montaj biçimi ve yangın performansı aynı ürün kodunda buluşmalıdır. Birtaş Kablo’nun güncel resmî kategori sayfası; alarm, bina içi telefon, yeraltı ve havai hat telefon kabloları ile halojensiz haberleşme ve yangın alarm tesisat kablolarını birlikte listeler. Bu rehber, kategori adlarını birbirinin yerine kullanmadan doğru ürün ailesine ulaşmayı ve teknik föyde doğrulanması gereken verileri açıklayan bir seçim kataloğudur.

Portföyü kullanım yerine göre okumak

Resmî portföyde J-Y(St)Y…Lg / Alarm ve J-Y(St)Y…Lg / Com. aileleri; PDV ve PDV-K; PD-PAP; PD-AP / A; HBH ve HBH-K’nin standart ve FR sürümleri; HBAPH ve HBAPH-K’nin standart ve FR sürümleri; PDH ve PDH-K; J-H(St)H Bd… / Com. ve J-H(St)H Bd… / Fire aileleri yer alır. Bu liste, bütün ürünlerin aynı ortamda veya aynı elektriksel koşullarda kullanılabileceği anlamına gelmez. Örneğin PD-PAP yeraltındaki, devamlı su altında kalmayan kanallar için tanımlanırken PD-AP / A askı telli havai abone dağıtımına yönelir. J-Y ve J-H ailesinin incelenen alarm ve haberleşme tipleri ise resmî sayfalarında dahili kullanım için tanımlanır; dışarıda veya doğrudan toprak altında kullanılmamaları açıkça belirtilir.

Seçime önce tesisat bölgesiyle başlamak bu nedenle en güvenli yöntemdir. Bina içindeki telefon dağıtımı, yangın alarm çevrimi, saha kanalındaki abone hattı ve direkler arasındaki havai hat birbirinden farklı mekanik ve çevresel şartlar taşır. Ardından iletken çapı, çift sayısı, ekran, kılıf bileşiği ve yangın davranışı karşılaştırılır. Bir aile adının yanında “FR”, “H”, “(St)” veya “K” bulunması teknik anlam taşır; fakat bu işaretlerin kesin karşılığı, seçilen ürünün resmî sayfasındaki kablo yapısı ve teknik özelliklerle birlikte okunmalıdır.

J-Y(St)Y…Lg / Alarm: ekranlı PVC alarm tesisat kablosu

J-Y(St)Y…Lg / Alarm ürün sayfası bu aileyi PVC yalıtımlı, ekranlı yangın alarm tesisat kablosu olarak tanımlar. Kullanım alanı bina içi yangın alarm sistemi ile sinyal ve veri iletişimidir. İki damar bir çift oluşturur; çiftler uygun adımlarla katlar halinde bükülür. Kalaylı bakır toprak teliyle birlikte alüminyum polyester banttan oluşan ekran, dış elektriksel gürültüye karşı koruma amacı taşır. Dış kılıf EN 50290-2-22 kapsamındaki PVC bileşiktir ve resmî sayfada yaklaşık RAL 3000 kırmızı olarak belirtilir.

Bu aile için yayımlanan değerler seçime somut bir başlangıç verir: ürün VDE 0815 ve TS 13767’ye göre tasarlanır, çalışma gerilimi en çok 300 V’tur ve minimum bükülme yarıçapı 10 x D olarak verilir. İletken çevrim direnci ile izolasyon direnci, seçilen iletken çapına göre değişir. Örneğin çevrim direnci 0,60 mm iletkende en çok 130 Ω/km, 0,80 mm iletkende en çok 73,2 Ω/km olarak listelenir. Bu değerler yalnız bu ürün ailesinin ilgili kesitleri için kullanılmalı; başka bir alarm kablosuna otomatik olarak aktarılmamalıdır.

Yangın terminolojisi: üç farklı kavramı ayırın

Bir kablonun yangın alarm devresinde kullanılması, yangın sırasında belirli süre devre bütünlüğünü koruduğu anlamına gelmez. “Alev geciktirici” bir test davranışını, “halojensiz ve düşük duman” farklı malzeme ve test özelliklerini, FE180 veya PH120 gibi işlevini sürdürme ifadeleri ise ayrıca belgelendirilmesi gereken başka bir performans kapsamını anlatır. J-Y(St)Y…Lg / Alarm föyünde EN 60332-1-2 ve IEC 60332-1-2 alev geciktirici testi yer alır; incelenen sayfada FE180 veya PH120 iddiası bulunmaz. Dolayısıyla bu ürün, yalnız adında “yangın alarm” geçtiği için işlevini sürdürme kablosu olarak şartnameye yazılmamalıdır.

Benzer dikkat CPR için de geçerlidir. CPR sınıfı, kategoriye ya da kılıf rengine bakılarak varsayılmaz; seçilen tam ürün kodunun performans beyanı ve güncel teknik belgesi üzerinden doğrulanır. Aynı aile içinde malzeme, sınıf veya yapı değişebildiğinden teklif metninde yalnız “halojensiz kablo” demek yeterli değildir. Proje hangi yangın sınıfını, duman sınıfını, damlacık ve asitlik alt sınıflarını istiyorsa tam ürün ve belge eşleşmesi siparişten önce kontrol edilmelidir.

J-H(St)H Bd… / Fire: halojensiz bina içi alternatif

J-H(St)H Bd… / Fire sayfası ürünü halojensiz, alev geciktiricili ve ekranlı yangın alarm tesisat kablosu olarak tanımlar. Bükümlü çiftler dört çiftlik gruplar hâlinde düzenlenebilir; gruplar numaralı bantla tanımlanır. İzolasyon EN 50290-2-26 kapsamındaki HFFR bileşik, dış kılıf ise EN 50290-2-27 kapsamındaki HFFR bileşiktir. Ekran, kalaylı bakır toprak teliyle birlikte alüminyum polyester banttır. Resmî kullanım açıklaması bina içi yangın alarmı, sinyal, veri ve telekomünikasyon uygulamalarını kapsar; dış ortam ile doğrudan toprak altı kullanımını kapsamaz.

Bu ürün ailesinde halojensizlik ve düşük duman performansının bulunması, yine devre bütünlüğü iddiasıyla karıştırılmamalıdır. HFFR yapı; kapalı mekânda yangın sırasında düşük duman ve düşük aşındırıcı gaz ihtiyacına göre seçilen bir malzeme yaklaşımıdır. Bir hastane, havaalanı, okul veya alışveriş merkezinde proje şartı ayrıca devre bütünlüğü istiyorsa FE180/PH sınıflı farklı bir ürün ailesi ve ilgili sertifika aranmalıdır. J-H(St)H Bd… / Fire seçiminin kesin testleri ve varyant değerleri, sipariş anındaki teknik föy üzerinden doğrulanmalıdır.

Telefon ve abone dağıtımında damar düzeni

PDV / PDV-K bina içi telefon kablolarında dört damar yıldız dörtlü olarak bükülür. PDV çıplak bakır, PDV-K kalaylı bakır tek telli iletken kullanır. Resmî sayfa kalaylı iletkenli seçeneği özellikle rutubetli yerlerdeki açık abone dağıtımı için belirtir; buna rağmen her iki tip de dahili uygulama olarak tanımlanır ve dışarıda ya da doğrudan toprak altında kullanım için sunulmaz. HBH / HBH-K (FR) ise bükümlü çift düzenine ve HFFR izolasyon ile dış kılıfa sahiptir. Bu fark, santral portlarının ve saha bağlantı kutularının düzeni kadar kablo sonlandırma yöntemini de etkiler.

PDH / PDH-K ailesi yıldız dörtlü düzenli, halojensiz bina içi telefon seçeneğidir. Resmî ürün sayfası 0,50 mm iletken için en çok 96 Ω/km iletken direnci, en az 5000 MΩ·km izolasyon direnci, 1 MHz’de 100 ± 20 Ω empedans ve en az yüzde 60 yayılma hızı verir. Bunlar Ethernet kategorisi performansı değildir; ilgili telefon kablosu ailesinin teknik değerleridir. Projede analog telefon, kuru kontak, düşük hızlı veri veya özel üretici arayüzü bulunuyorsa cihaz üreticisinin izin verdiği hat parametreleri kablo föyüyle karşılaştırılmalıdır.

Ekranlı telefon kabloları: HBAPH ve HBAPH-K

HBAPH / HBAPH-K (FR) seçeneği, HFFR yalıtımlı bükümlü çiftleri ortak alüminyum polyester ekran ve HFFR dış kılıf altında toplar. Toprak teli ekranın sonlandırılmasını kolaylaştırır. Ürün sayfasında HBAPH çıplak bakır, HBAPH-K kalaylı bakır iletken olarak ayrılır. 0,50 mm iletken için en çok 97,8 Ω/km iletken direnci; nominal 120 nF/km ortak kapasite; sabit döşemede 6 x D, döşeme sırasında 10 x D minimum bükülme yarıçapı verilir. Bu rakamlar HBAPH / HBAPH-K’nin incelenen FR ürün sayfasına özgüdür.

Ekran, “paraziti tamamen yok eden” bağımsız bir özellik değildir. Kablo güzergâhı, güç kablolarından ayrım, toprak teli ve folyonun kesintisizliği, ekranın hangi uçta ve hangi bara üzerinden bağlandığı, pano topraklama sistemi ve cihaz arayüzü sonucu belirler. Ekran bağlantısı projeye uygun yapılmazsa folyo bulunmasına rağmen beklenen bağışıklık elde edilemeyebilir. Bu yüzden kablo listesinde yalnız “ekranlı” yazmak yerine ekran yapısı, sonlandırma detayı ve referans topraklama noktası gösterilmelidir.

Yeraltı ve havai hat aileleri

PD-PAP, PE yalıtımlı yeraltı telefon kablosudur. Resmî kullanım açıklaması bu ürünü abone hatları ile sinyal ve koruma devrelerinde, devamlı su altında kalmayan yeraltı kanallarında konumlandırır ve enerji kablosu olarak kullanılamayacağını söyler. İletken çapına göre önerilen mesafe de ayrılır: 0,50 mm kısa mesafe; 0,60 ve 0,90 mm daha uzun dağıtım şebekeleri içindir. Bu ifade tek başına gerilim düşümü veya iletişim bütçesi hesabının yerini tutmaz; gerçek hat uzunluğu cihaz gereksinimiyle hesaplanmalıdır.

PD-AP / A ise PE yalıtımlı, askı telli havai hat telefon kablosudur. Ürün sayfası dış kılıfı UV dayanımlı PE olarak tanımlar ve direkler arası abone dağıtımı ile sinyal ve koruma devrelerini kullanım alanı olarak verir. Askı elemanının varlığı, her açıklık ve iklim koşuluna otomatik uygunluk sağlamaz. Direk mesafesi, sehim, rüzgâr ve buz yükü, bağlantı donanımı ile çekme kuvveti mekanik proje kapsamında değerlendirilmelidir. Yeraltı kablosu havai hatta, havai kablo da su altında kalan kanala yalnız benzer damar yapısına sahip olduğu için uygulanmamalıdır.

Hat hesabı ve saha kabulü

Kablo seçimi cihazın çıkış ve giriş sınırlarıyla doğrulanır. Toplam çevrim direnci; tek yön uzunluğun iki katı, iletken direnci ve bağlantı ekleri dikkate alınarak hesaplanır. Kapasitans, uzun hatlarda sinyal yükselme süresini veya üreticinin izin verdiği çevrim sınırını etkileyebilir. Paralel güzergâhtaki kuvvet kabloları, sürücüler ve kontaktörler için ekran yanında fiziksel ayrım da gerekir. Kablo tavasında doluluk, keskin dönüşler, ek kutuları ve olası çekme kuvvetleri projeye eklenir.

Devreye almada damar sürekliliği, kısa devre, izolasyon, ekran sürekliliği ve doğru uç eşleşmesi kontrol edilir. Yangın alarm döngüsünde panel üreticisinin istediği çevrim direnci ve topoloji testi yapılır; telefon veya veri hattında hizmete özgü test cihazı kullanılır. Test sonucu yalnız kablo makarasına değil, çekilmiş ve sonlandırılmış kalıcı hatta ait olmalıdır. CPR veya yangın belgesi isteniyorsa teslim edilen tambur etiketi, ürün kodu ve performans beyanı aynı kayıt paketinde tutulur.

Oskon’un proje ve tedarik yaklaşımı

Oskon, kabloyu tek başına bir sarf malzemesi olarak değil, kontrol ve güvenlik sisteminin iletim katmanı olarak değerlendirir. I/O listesi, yangın alarm paneli veya haberleşme cihazı gereksinimleri, güzergâh sınıfları ve saha ortamı üzerinden kablo ailesi belirlenir. Damar ve çift sayısı; yedek kapasite, ekran, terminal yapısı, rakor, tava ayrımı ve etiketleme standardıyla birlikte projelendirilir. Böylece teklif aşamasında ürün adıyla teknik ihtiyaç arasında izlenebilir bir eşleşme kurulur.

Uygulamada makara planı, çekim listesi, uçlandırma çizimi ve test formu hazırlanır. Kablo değişikliği gerektiğinde yalnız kesit değil; iletken direnci, kapasite, empedans, ekran, kılıf, bükülme yarıçapı ve yangın belgesi tekrar karşılaştırılır. Nihai ürün kodu ve güncel üretici dokümanı satın alma öncesinde onaylanır. Bu yöntem, sahada benzer görünen fakat kullanım yeri veya yangın performansı farklı bir kablonun yanlış hatta çekilmesini önlemeye yardımcı olur.

Satın alma öncesi kontrol listesi

• Hat bina içi, yeraltı kanalı veya havai güzergâhın hangisindedir?
• Taşınacak sinyal, cihazın izin verdiği çevrim direnci ve maksimum hat uzunluğu nedir?
• Çift, yıldız dörtlü, grup ve damar sayısı proje terminal planıyla uyumlu mudur?
• Çıplak veya kalaylı bakır iletken seçimi hangi ortam gerekçesine dayanır?
• Ekran gerekli mi; gerekli ise iki uçtaki sonlandırma ve topraklama detayı nedir?
• PVC, PE veya HFFR yapı kullanım ortamı ve proje şartnamesiyle eşleşiyor mu?
• Alev geciktirme, düşük duman, halojensizlik, CPR ve devre bütünlüğü ayrı ayrı doğrulandı mı?
• Tam ürün kodu, tambur etiketi, güncel veri sayfası ve performans beyanı aynı kayıtla bağlı mı?

Sık sorulan sorular

Yangın alarm kablosu yangın sırasında çalışmayı sürdürür mü?

Ürün adından bu sonuç çıkarılamaz. İncelenen J-Y(St)Y…Lg / Alarm ve J-H(St)H Bd… / Fire sayfaları alev geciktirici veya HFFR özellikleri verir; işlevini sürdürme gerekiyorsa FE180, PH veya ilgili sınıfın açıkça yer aldığı ayrı ürün ve belge seçilmelidir.

Her ekranlı kablo aynı elektromanyetik korumayı sağlar mı?

Hayır. Ekranın malzemesi, kapama biçimi, toprak teli, kablo geometrisi ve saha sonlandırması farklıdır. Ayrıca bu kategoride koaksiyel ürünlerdeki gibi her ürüne atanmış bir ekranlama sınıfı varsayılmamalıdır.

Dahili bir telefon kablosu dış ortamda boru içinde kullanılabilir mi?

Ürünün resmî kullanım sınırı esas alınmalıdır. PDV, HBH, HBAPH, PDH ve incelenen J-Y/J-H tiplerinde dış ortam veya doğrudan gömme kapsam dışıdır. Yeraltı için PD-PAP, havai hat için PD-AP / A gibi amaca özel aileler değerlendirilir.