Birtaş Kablo Yangına Dayanıklı Kablolar: FE180, PH120 ve CPR Rehberi

Yangına dayanıklı kablo seçimi, turuncu dış kılıflı bir ürünü şartnameye yazmaktan ibaret değildir. Bir kablonun alevi yayma davranışı, yanma sırasında oluşturduğu duman ve asidik gazlar, yapı malzemesi olarak yangına tepki sınıfı ve yangın etkisi altında elektriksel devreyi sürdürebilme kabiliyeti farklı performans başlıklarıdır. Birtaş Kablo’nun güncel yangına dayanıklı ürün grubunda esnek data ve sinyal kabloları, ekranlı yapılar, çiftli tesisat kabloları, örgü veya tel zırhlı seçenekler ve yüksek sıcaklık dayanımlı silikon tasarımlar bulunur. Her ürünün test listesi, gerilimi, sıcaklık aralığı ve kullanım yeri ayrı okunmalıdır.

Bu rehber, Birtaş Kablo’nun resmî kategori, ürün ve veri sayfalarındaki bilgileri proje kararlarına dönüştürür. FE180 veya PH120 gibi bir işaret yalnız kablo adından yorumlanmamalı; karşısındaki test standardı ve gerilim koşulu kontrol edilmelidir. Benzer şekilde CPR işareti ile yangın altında devre bütünlüğü birbirinin yerine kullanılamaz. Nihai seçim, projedeki işlev, yangın senaryosu, kablo güzergâhı, montaj sistemi ve sipariş edilen ürün kodunun güncel belgeleri birlikte değerlendirilerek yapılır.

Beş farklı yangın kavramını birbirinden ayırın

Alev geciktirme, kablonun tanımlı bir alev testi altındaki davranışıyla ilgilidir. Birtaş’ın birçok yangına dayanıklı ürün sayfasında EN 60332-1-2 ve IEC 60332-1-2; bazı ürünlerde ayrıca EN/IEC 60332-3-24 Kategori C listelenir. Tek kablo alev testi ile demetlenmiş kablolarda alev yayılımı testi aynı kapsam değildir. Teknik şartnamede yalnız “alev geciktirici” yazmak yerine gereken test açıkça belirtilmelidir.

Duman yoğunluğu ve halojensizlik, yangın sırasında görüş ve aşındırıcı gaz riskinin yönetimiyle ilişkilidir. LIHH FE180 PH120 gibi HFFR ürünlerde resmî sayfa EN/IEC 61034-2 duman yoğunluğu ile EN/IEC 60754-1/-2 halojensizlik testlerini listeler. Bu testler, kablonun yangın altında elektrik iletimini sürdürdüğünü tek başına göstermez. LSZH veya HFFR ifadesi de tek başına belirli bir Euroclass ya da devre bütünlüğü süresi değildir.

Devre bütünlüğü, üreticinin ürün sayfalarında FE180 ifadesi ve IEC 60331-21 veya IEC 60331-23 referansıyla gösterilebilir. Alev ve mekanik darbe altında performans ise EN 50200 kapsamında PH30’dan PH120’ye kadar ürün üzerinde belirtilen süre sınıflarıyla sunulur. Bunlar farklı test düzenleridir. Bir ürün adında FE180 PH120 görülmesi, her kesit ve sipariş kodunun bütün koşullarda aynı sonucu verdiği şeklinde genellenmemelidir; veri sayfasındaki kapsam ve test gerilimi kontrol edilmelidir.

CPR ve EN 50575 kapsamındaki Euroclass sınıflandırması ise kablonun yapı malzemesi olarak yangına tepki performansını ve ilgili beyan sürecini ele alır. CPR logosu veya EN 50575 referansı, FE180 ya da PH süresinin alternatifi değildir. İstenen sınıf, duman, yanan damlacık ve asitlik ek sınıfları varsa bunlar teklif edilen ürünün performans beyanından doğrulanmalıdır. Resmî kategori görselinde veya PDF üzerinde bir uygunluk logosu bulunması, ürün kodu için belirli bir sınıfı tahmin etmeye yeterli değildir.

LIHH ailesi: esnek data ve sinyal devreleri

LIHH FE180 PH120, Birtaş Kablo’nun resmî sayfasında halojensiz, alev geciktiricili, yangına dayanıklı data ve sinyal kablosu olarak tanımlanır. Kullanım alanı; enstrümantasyon ve kontrol mühendisliği, haberleşme, otomasyon, elektronik veri ve sinyal iletimi ile düşük duman ve düşük aşındırıcı gaz istenen kapalı ortamları kapsar. Ürün sayfası bu kablonun dışarıda veya doğrudan toprağa gömülerek kullanılmaması gerektiğini, dahili uygulamalara yönelik olduğunu açıkça belirtir.

Yapıda bükülgen Sınıf 5 çıplak bakır teller, halojensiz elastomer yalıtım, uygun adımda bükülmüş damarlar, cam elyaf koruyucu sargı ve HFFR dış kılıf bulunur. Resmî tabloda 0,50 mm² altındaki kesitler için 250 V; 0,50 mm² ve üzeri için 300/500 V çalışma değeri verilir. Sabit çalışma sıcaklığı −30°C ile +80°C, esnek durum −5°C ile +50°C; minimum bükülme yarıçapı sabitte 10 × D, esnekte 15 × D olarak listelenir. Bu değerler LIHH ürününe aittir; diğer yangın kablosu ailelerine taşınmamalıdır.

Ekran seçimi: elektromanyetik ortamı yangın performansından ayrı çözün

Yangın kablosunun devre bütünlüğü göstermesi, parazit bağışıklığını otomatik olarak çözmez. Hassas sinyal veya kontrol devresinde LIHCH gibi bakır tel örgü ekranlı ya da LIH(St)H gibi folyo ekranlı yapı gerekebilir. Çiftler hâlinde bükülmüş J-H veya JE-H ailesi, tesisat ve haberleşme devreleri için farklı elektriksel özellikler sunar. Damar yapısı, ortak kapasite, kapasite dengesizliği ve ekran tipi saha cihazının sinyal gereksinimine göre seçilir.

Ekranın projedeki topraklama yöntemi, uçlandırma donanımı ve eş potansiyel bağlantı planı ayrıca belirlenmelidir. Metalik ekran ile çelik tel örgü veya tel zırh aynı işlev değildir. Ekran elektriksel gürültüye karşı, zırh ise öncelikle mekanik etkiler için seçilir; ürün yapısında ikisi bir arada bulunabilir. Yangın güzergâhında kullanılan rakor, ek kutusu ve terminaller de gerçek dış çapa, ekran veya zırh yapısına ve ortam koşuluna uygun olmalıdır.

Çiftli tesisat kablolarında mekanik koruma seçenekleri

JE-H(St)H…Bd ailesinde tek telli bakır iletkenler çiftler hâlinde bükülür; çok çiftli yapılarda gruplama ve numaralı bant tanımlaması kullanılabilir. Ortak ekranlı yapı, tesisat ve haberleşme sinyallerinin düzenli biçimde taşınmasına yardımcı olur. Resmî ürün sayfaları FE180 için IEC 60331-23, alev ve mekanik darbe altında PH30–PH120 için EN 50200 referanslarını verir. Bunun yanında alev yayılımı, duman yoğunluğu ve halojensizlik testleri de ayrı satırlarda listelenir.

JE-H(St)HRH…Bd varyantında galvanizli çelik tel örgü katmanı bulunur. Bu katman mekanik zorlanmalara karşı koruma ve manyetik ekranlamaya katkı için kullanılır. Bir başka varyantta çelik tel zırh tercih edilebilir. Mekanik katmanın varlığı, kablonun her koşulda dış ortam veya doğrudan toprağa uygun olduğu sonucunu doğurmaz. Tam ürün açıklamasındaki iç/dış kullanım, nem, UV ve gömme kapsamı doğrulanmalı; güzergâhtaki çekme kuvveti ve dönüşler ürünün izin verdiği sınırlar içinde tutulmalıdır.

Yüksek sıcaklık ile yangın altında çalışma aynı şartnamede doğru ayrılmalı

BIRTSIL LISHCSH-PF FE180 PH120, yüksek ve düşük sıcaklık dayanımıyla yangın altında devre bütünlüğünü aynı özel ürün yapısında buluşturan bir silikon data kablosudur. Resmî sayfa, çiftler hâlinde bükülmüş iletkenler, silikon yalıtım, cam elyaf bant, kalaylı bakır tel örgü ekran ve silikon dış kılıf tanımlar. Ürün enstrümantasyon, kontrol, haberleşme ve otomasyon sinyalleri için; makine, dökümhane, fabrika ve endüstriyel tesislerdeki kuru, nemli ve ıslak ortamlar kapsamında sunulur.

Bu özel ürünün teknik tablosunda 300/500 V beyan gerilimi, sabit ve esnek kullanım için −60°C ile +180°C ve −25°C ile +180°C aralıkları; 6 × D ve 15 × D minimum bükülme yarıçapları yer alır. FE180 için IEC 60331-23, PH30–PH120 için EN 50200 listelenir. +180°C sıcaklık dayanımı ile yangın testi iki ayrı özelliktir: birincisi normal/öngörülen işletme çevresini, ikincisi tanımlı yangın testi altındaki elektriksel davranışı ifade eder. Bu değerler, turuncu kılıflı bütün silikon kablolara genellenemez.

Kablo tipi kadar devre görevi de net olmalı

Acil anons, yangın algılama, duman kontrolü, acil aydınlatma, tahliye, pompalar veya prosesin güvenli duruşuna hizmet eden hatlar farklı elektriksel görevler taşıyabilir. Data ve sinyal kablosunu güç devresine, tesisat kablosunu hassas analog ölçüme yalnız yangın ibaresi nedeniyle taşımak doğru değildir. Çalışma gerilimi, iletken kesiti, akım, gerilim düşümü, hat empedansı ve cihaz üreticisinin bağlantı sınırları devre görevine göre hesaplanmalıdır.

Hat boyunca çift, damar veya ekran sürekliliği; saha ekipmanındaki terminasyonla uyumlu olmalıdır. Çok sayıda devrenin aynı güzergâhta ilerlemesi hâlinde elektriksel ayrım, ekranlama ve fiziksel demetleme gözden geçirilir. Yangın senaryosunda çalışması beklenen süre ve mekanik etki seviyesi şartnamede açık olmalı; ürün sayfasındaki FE ve PH bilgilerinden yalnız ilgili olanlar istenmelidir.

CPR belgesi ile devre bütünlüğü belgesini ayrı teslimat kalemi yapın

Bir proje EN 50575 kapsamında belirli bir CPR sınıfı istiyorsa teklif edilen kablonun tam ürün koduna ait performans beyanı kontrol edilmelidir. Sınıfın yanında duman, yanan damlacık ve asitlik ek sınıfları istenebilir; bunlar şartnameyle birebir eşleşmelidir. Ürün sayfasındaki genel kategori, kılıf malzemesi veya renk üzerinden Euroclass tahmini yapılmamalıdır.

Yangın altında devre bütünlüğü talep ediliyorsa üreticinin ilgili veri sayfasında IEC 60331 referansı, FE tanımı, EN 50200 referansı ve PH kapsamı ayrı ayrı aranır. Ürün ailesine göre test standardının “-21” ya da “-23” bölümü değişebilir. Uygulamanın istediği elektriksel gerilim ve mekanik etki koşulu da belge kapsamıyla karşılaştırılır. Böylece CPR beyanı ile FE/PH test bilgileri aynı klasörde bulunsa bile birbirinin kanıtı olarak kullanılmaz.

Güzergâh ve montaj kararlarını ürün sınırlarıyla eşleştirin

Kablonun yangın testi, sahadaki hat boyunca yapılan her montajın aynı performansı kendiliğinden taşıdığı anlamına gelmez. Kablo dönüşleri, kelepçeler, taşıyıcılar, ek ve sonlandırma noktaları proje yöntemine göre seçilmeli; ürünün minimum bükülme yarıçapı korunmalıdır. Saha güzergâhında sıcak yüzey, su, kimyasal, UV veya darbe riski varsa yangın özelliğinden bağımsız olarak malzeme ve kılıf uyumu denetlenir.

LIHH ürün sayfasındaki dahili kullanım ve doğrudan gömmeme sınırı buna iyi bir örnektir. Aynı yangın testleri listelense bile başka bir zırhlı ürün farklı döşeme kapsamına sahip olabilir. Katalogtaki aile adından genel sonuç çıkarmak yerine resmî “Kullanım Alanı”, “Kablo Yapısı” ve “Teknik Özellikler” bölümleri sipariş satırıyla eşleştirilmelidir.

Teklif ve kabul dosyası için kontrol listesi

1. Fonksiyonu yazın: Hat hangi sistemi besliyor veya hangi sinyali taşıyor, yangın senaryosunda ne kadar süre hangi işi sürdürmeli?
2. Elektriksel yapıyı belirleyin: Gerilim, akım, kesit, damar/çift/üçlü sayısı, kapasite ve ekran gereksinimini tanımlayın.
3. Yangın taleplerini ayırın: Tek kablo alev testi, demet alev yayılımı, duman, halojen, CPR ve devre bütünlüğünü ayrı satırlara yazın.
4. Standardı ürünle eşleştirin: IEC 60331 bölümünü, EN 50200 PH kapsamını ve varsa test gerilimini tam ürün veri sayfasından kontrol edin.
5. Rotayı sınıflandırın: Dahili, harici, yeraltı, kuru, nemli, ıslak, kimyasal, UV ve mekanik zorlanma koşullarını işaretleyin.
6. Montajı doğrulayın: Dış çap, minimum bükülme yarıçapı, çekme, taşıyıcı, rakor, ekran/zırh sonlandırması ve ek yöntemini planlayın.
7. Belgeyi sipariş koduna bağlayın: Veri sayfası, test raporu veya performans beyanının teklif edilen kesit ve yapı için geçerli olduğunu kontrol edin.
8. Saha kabulünü kaydedin: Makara ve etiket bilgisi, ürün kodu, rota, uçlandırma ve belge revizyonunu devreye alma dosyasına ekleyin.

Oskon, yangına dayanıklı kabloyu tek bir pazarlama tanımı olarak değil, doğrulanabilir performansların birleşimi olarak ele alır. Devrenin görevi ile doğru Birtaş ürün yapısını eşleştirmek; CPR, düşük duman/halojen ve FE/PH taleplerini ayrı doğrulamak; güzergâh ve terminasyonu aynı tasarımın parçası yapmak anlaşılır ve denetlenebilir bir çözüm oluşturur. Ürün bulunabilirliği, belge revizyonu ve özel kesit seçenekleri teklif tarihinde ayrıca teyit edilir.