Patlayıcı gaz veya yanıcı toz bulunma olasılığı olan alanlarda pano seçimi, sıradan bir dış gövde seçiminin ötesindedir. Bölge sınıflandırması, koruma yöntemi, ekipman grubu, sıcaklık sınıfı, ortam sıcaklığı, kablo girişleri, terminaller ve toplam ısıl kayıp aynı uygunluk zincirinin parçalarıdır. Tempa Pano’nun Ex-proof ürün grubunda TES ve TEX serileri yer alır. Üreticinin resmî teknik dokümanı bu gövdeleri Ex e ve Ex ia uygulamaları, gaz ortamlarında Zone 1 ve Zone 2, toz ortamlarında Zone 21 ve Zone 22 için tanımlar. Bu rehber katalogdaki mekanik özellikleri ve seçim adımlarını açıklar; belirli bir tesisteki tehlikeli alan sınıflandırmasının veya tamamlanmış pano uygunluk değerlendirmesinin yerine geçmez.
TES ve TEX serilerinin malzeme ve gövde özellikleri
Tempa TES/TEX ürün sayfasına göre gövde ve kapak ya da kapı, EN 10088 1.4404 standardındaki 316L paslanmaz çelikten üretilir. Gövde ve kapı sacı ürün ölçüsüne göre 1,2 veya 1,5 mm’dir. TEX standart ölçü tablosunda kablo geçiş plakası 2 mm olarak belirtilir; montaj plakası ise tamamlayıcı aksesuar olarak ayrıca seçilir. Yüzey Scotch-Brite fırçalı paslanmaz yapıdadır ve koruma sınıfı TS 3033 ile EN 60529 referanslarıyla IP66 olarak verilir. Kapama çevresindeki poliüretan dökme contanın sıcaklık aralığı −40…+100 °C olarak belirtilir.
TES ve TEX aynı sertifikalı ürün ailesinde yer alsa da standart yapıları aynı değildir. Ölçü tablosunda küçük TES modelleri vida ile sabitlenen kapaklı, menteşe ve kablo geçiş plakası bulunmayan yapıdadır. TEX modellerinde ise 2 mm kablo geçiş plakası ile ürün ölçüsüne göre iki veya üç menteşe gösterilir; aile açıklamasında gizli menteşe için 180 derece açılım ve kapama için kaybolmayan vidalar belirtilir. Bu nedenle kapak veya kapı, menteşe ve giriş düzeni seçilen ürün kodu üzerinden doğrulanmalıdır.
Serinin darbe dayanımı resmî dokümanda 7 joule olarak açıklanır. Gövde içinde ve dışında bütünleşik M6 ve M10 topraklama noktaları bulunur. Standart donanım içeriği gövde, kapak veya kapı, topraklama vidası ve duvar bağlantı elemanlarını kapsar. Montaj plakası, DIN ray, topraklama iletkeni ile yatay veya dikey DIN ray bağlantı elemanları tamamlayıcı aksesuar olarak listelenir. İstek üzerine sunulan kablo geçiş plakası sayısı ve yerleşimi, seçilen ürün kodu ile Ex sertifika kapsamına göre üreticiyle kesinleştirilmelidir; özel boyut, özel montaj plakası ve galvaniz üzeri boyalı yapı seçenekleri de aynı doğrulamaya tabidir. Her özel konfigürasyonun yalnız mekanik olarak üretilebilir olması değil, seçilen Ex işaretlemesi ve sertifika koşulları içinde kalması da kontrol edilmelidir.
Zone ve koruma yöntemi birlikte okunmalıdır
Tempa dokümanı TES/TEX’i gazlı ortamlar için Zone 1 kategori 2 ve Zone 2 kategori 3; tozlu ortamlar için Zone 21 ve Zone 22 kapsamında gösterir. Aynı dokümanda yatay veya dikey terminal düzeniyle Ex e ve Ex ia uygulamalarına yer verilir. Ex e, artırılmış emniyet yaklaşımını; Ex ia ise kendinden emniyetli devre yaklaşımını ifade eder. Ancak bu ifadeler, boş bir gövdeye yerleştirilen her bileşimin otomatik olarak uygun olacağı anlamına gelmez. Terminal tipi, devre sınıfı, kablo rakoru, kör tapa, iç bağlantılar, ayırma mesafeleri ve işaretleme, hedef zone ve koruma yöntemine uygun seçilmelidir. Projenin başlangıç verisi, yetkili çalışma tarafından hazırlanmış tehlikeli alan sınıflandırması olmalıdır.
IP66 ile Ex uygunluğu aynı kavram değildir
IP66 değeri katı cisim ve su girişine karşı gövde korumasını ifade eder; Ex uygunluğu ise tutuşma riskini kontrol etmeye yönelik farklı ve daha geniş bir gereklilik setidir. TES/TEX üzerinde her iki bilgi birlikte bulunur fakat birbirinin yerine kullanılamaz. Kapak veya kapı contasının, vidaların, kablo girişlerinin ve kullanılmayan açıklıkların doğru kapatılması IP bütünlüğü için önemlidir. Ex tarafında bunlara ek olarak sertifikalı giriş elemanları, uygun terminal yerleşimi, sıcaklık sınırları, koruyucu bağlantılar ve sertifika özel koşulları devreye girer. Bu nedenle şartnamede yalnız “IP66 paslanmaz kutu” yazılması tehlikeli alan ihtiyacını tanımlamaz; istenen Ex koruma yöntemi, zone, gaz veya toz grubu, sıcaklık sınıfı ve ortam koşulları ayrıca belirtilmelidir.
Sıcaklık sınıfı ve ortam sıcaklığı
Üreticinin ürün sayfasında T5 için ortam sıcaklığı aralığı −40…+55 °C, T6 için −40…+40 °C olarak verilir. Resmî föy, T6 sınıfında azami yüzey sıcaklığını 85 °C, T5 sınıfında ise 100 °C olarak açıklar. Buradaki iki veri farklıdır: ortam sıcaklığı kabinin bulunduğu çevreyi, sıcaklık sınıfı ise ekipmanın ulaşmasına izin verilen azami yüzey sıcaklığını tanımlar. İçerideki terminallerin ve bağlantıların oluşturduğu ısı, dış ortam sıcaklığıyla birlikte değerlendirilir. Proje, katalogda belirtilen ortam sınırının dışına çıkıyorsa standart konfigürasyonun uygun olduğu varsayılmamalı; üretici ve ilgili uygunluk dokümanı üzerinden özel değerlendirme yapılmalıdır.
Terminal kutusunda ısıl yük hesabı
Tempa’nın TES/TEX teknik föyü, her terminal kutusu için izin verilen azami ısı dağılımının ortam sıcaklığına ve sıcaklık sınıfına bağlı olduğunu belirtir. Terminal ve bağlantıların güç kaybı için verilen temel ilişki P = I² × (Rt + Rc) biçimindedir. Burada I devre akımını, Rt terminalin elektriksel direncini, Rc ise bağlantı veya iletken tarafındaki direnci temsil eder. Her devrenin hesaplanan kaybı toplanır ve seçilen kutu için verilen azami izinli değerle karşılaştırılır. Dokümandaki yönteme göre toplam yük yüzdesi yüzde 100’ü aşarsa daha büyük bir gövde seçilip hesap tekrarlanmalıdır. Böylece dış ölçü yalnız terminal sayısına göre değil, izin verilen termal kapasiteye göre de kontrol edilmiş olur.
Bu hesap için terminal üreticisinin güncel direnç ve akım verileri, gerçek devre akımları, bağlantı düzeni, hedef T sınıfı ve en yüksek ortam sıcaklığı gerekir. Yatay veya dikey terminal yerleşimi seçilirken kablo bükülme alanı ve ayrım gereksinimleri de dikkate alınır. “Terminaller fiziksel olarak sığıyor” sonucu termal uygunluğu göstermez. Benzer biçimde nominal akımların yalnız aritmetik toplamı, I² ilişkisi nedeniyle yeterli bir değerlendirme değildir. Tempa föyündeki ilgili gövde boyutuna ait Pmax değeri kullanılmalı, hesap kaydı proje dosyasında saklanmalı ve seçilen gerçek terminal bileşenleriyle eşleştirilmelidir. Devre veya terminal değişikliği yapıldığında ısıl değerlendirme de gözden geçirilmelidir.
Sertifika ve işaretleme kapsamı
Tempa’nın resmî kataloğu TES/TEX ailesi için IECEx SIR 15.0056X ekipman sertifikasıyla Ex eb IIC T6 Gb ve Ex tb IIIC T57°C Db, IP66 işaretlerini; IECEx SIR 15.0057U bileşen sertifikasını listeler. Aynı katalogda ATEX için SIRA 06 ATEX 3285X ve bileşen sertifikası SIRA 06 ATEX 3286U; UKCA için CSAE 22 UKEX 1136X ve bileşen sertifikası CSAE 22 UKEX 1135U bilgileri yer alır. EN IEC 60079-0, EN IEC 60079-7, EN 60079-11 ve EN 60079-31 standartları da referanslar arasındadır. Sipariş edilen ürünün etiketi, sertifika revizyonu ve özel kullanım koşulları güncel doküman üzerinden kontrol edilmelidir; katalogda bir aile için listelenen işaret, her özel montajın değişmeden aynı kapsamda olduğu varsayımına dönüştürülmemelidir.
“X” ve “U” eklerini teklif aşamasında ayırmak
Sertifika numarasının sonundaki “X”, güvenli kullanım için özel koşullar bulunduğunu; “U” ise ürünün bir Ex bileşeni olduğunu gösteren kritik bir ayrımdır. Bir bileşen sertifikası, o parçanın tek başına son kullanıcıya sunulan tamamlanmış ekipman gibi kullanılabileceği anlamına gelmez. Gövde içine terminal, rakor ve diğer parçalar yerleştirildiğinde oluşan montajın hedef koruma yöntemine göre değerlendirilmesi, gerekli işaretleme ve dokümantasyonla tamamlanması gerekir. Bu nedenle teklif dosyasında boş gövde mi, bileşen olarak hazırlanmış kutu mu, yoksa terminalleri ve giriş elemanlarıyla tamamlanmış bir tertibat mı istendiği açıkça yazılmalıdır. İlgili sertifikanın kapsam ve özel koşulları, ürün seçimi kesinleştirilmeden önce yetkin kişi tarafından incelenmelidir.
Kablo girişleri ve mekanik ön işlem
İstek üzerine sunulan kablo geçiş plakası sayısı ve yerleşimi, seçilen TES veya TEX ürün kodu ile sertifika kapsamına göre üreticiyle kesinleştirilmelidir. Tehlikeli alandaki her delik ve giriş, koruma bütünlüğünün parçasıdır. Rakor ve kör tapaların ilgili Ex koruma yöntemine, IP seviyesine, kablo dış çapına ve ortam koşullarına uygunluğu kontrol edilmelidir. Delik çapı, diş tipi, kenar mesafesi ve plaka konumu onaylı çizimde gösterilmelidir. Sahada plansız delme yapılması yerine, istek üzerine sunulan ön işlem veya özel plaka seçeneğinin sertifika kapsamıyla birlikte değerlendirilmesi daha izlenebilir bir konfigürasyon sağlar. Kullanılmayan girişler uygun kapama elemanlarıyla kapatılmalı ve montaj talimatındaki sıkma koşulları uygulanmalıdır.
| Seçim verisi | TES/TEX için resmî teknik bilgi | Projede doğrulanacak nokta |
|---|---|---|
| Malzeme | 316L, EN 10088 1.4404 | Ortam ve aksesuar malzemeleriyle uyum |
| Koruma | IP66 | Giriş elemanları ve kapamaların bütünlüğü |
| Alanlar | Zone 1/2 ve Zone 21/22 | Tesisin yetkili alan sınıflandırması |
| Koruma yöntemleri | Ex e ve Ex ia uygulamaları | Devre, terminal ve ayırma düzeni |
| Ortam sıcaklığı | T5: −40…+55 °C; T6: −40…+40 °C | Gerçek en düşük ve en yüksek saha sıcaklığı |
| Isıl kontrol | P = I² × (Rt + Rc), toplam yük ≤ Pmax | Gerçek bileşen verileri ve seçilen gövde boyutu |
Devreye alma ve bakım dosyası
Kurulum tamamlandığında ürün etiketi ve sertifika numarası, seri ve model kodu, montaj yönü, tüm kapama vidaları, conta yüzeyi, topraklama bağlantıları, kablo rakorları, kör tapalar ve kullanılmayan açıklıklar kontrol edilmelidir. Terminal sıkma değerleri ilgili bileşen üreticisinin talimatına göre uygulanmalı ve kayıt altına alınmalıdır. Kablo ekranı veya kendinden emniyetli devre ayrımı gibi elektriksel ayrıntılar proje şemasına uygun olmalıdır. Isıl yük hesabı, terminal listesi, kablo giriş çizimi, sertifikalar, özel kullanım koşulları ve bakım talimatları aynı teknik dosyada tutulmalıdır. Bakım sırasında yalnız eşdeğer olduğu doğrulanmış parçalar kullanılmalı; conta, vida, yüzey veya giriş düzenini değiştiren her müdahale uygunluk açısından yeniden değerlendirilmelidir.
Teklif istemeden önce hazırlanacak veri seti
Doğru TES/TEX konfigürasyonu için gaz veya toz ortamı, zone, ekipman grubu, hedef koruma yöntemi, sıcaklık sınıfı, azami ve asgari ortam sıcaklığı, dış ölçü sınırı, terminal tipleri, devre akımları, kablo sayıları ve çapları, rakor dişleri, giriş yüzeyleri, montaj plakası veya DIN ray ihtiyacı ve duvar bağlantı düzeni birlikte verilmelidir. İstenen sertifikasyon pazarı da belirtilmelidir. Termal hesap tamamlanmadan yalnız terminal adedine bakılarak kutu seçilmemelidir. Üreticinin güncel katalog tablosu ve sertifika dokümanındaki özel koşullar sipariş koduyla eşleştirilmelidir. Bu disiplin, 316L ve IP66 gibi güçlü gövde özelliklerini doğru Ex tasarımıyla birleştirir; tamamlanmış panonun sorumluluk ve doğrulama sınırlarını da açık hâle getirir.
